روانشناسي

بنابراين ، ملل مختلف در طول تاريخ از وجود تفاوتهاي فردي بين انسانها آگاهي داشته و آنهارا طبقه بندي مي کردند ، اما اين نوع تقسيم بنديها دقيق ، عيني و علمي نبوده اند ، لذا چاره اي جز اين نبود که تواناييها را به دو صورت علمي اندازه بگيرند و تفاوتهاي فردي را به دقت تعيين کنند و براي انجام هر کار ، فرد مناسبي را بگمارند . در اين راستا ، تعدادي از انسانها با نبوغ خود توانستند موجب پيشرفت علم روانشناسي تفاوتهاي فردي شوند .
در مورد شروع مطالعه علمي تفاوتهاي فردي ، اختلاف نظر بسياري وجود دارد. اکثر روانشناسان معتقدند حادثه اي که در سال 1796 ميلادي در رصدخانه ” گرينويچ ” انگلستان اتفاق افتاد ، نقطه عطفي در مطالعه علمي تفاوتهاي فردي مي باشد .
اين رصدخانه ، رئيس دانشمندي به نام ” مسکلين ” و دستياري به نام ” کينه بروک ” داشت . کينه بروک در رديابي عبور يک ستاره از مقابل عدسي دوربين هميشه مرتکب يک ثانيه خطا مي شد و به همين علت نيز اخراج شد .
در سال 1816 ميلادي ، ” بسل ” ، ستاره شناس آلماني پس از خواندن اين داستان ، به اين فکر افتاد که اين خطا نبايد در اثر سهل انگاري بوده باشد و واقعيت ديگري در پشت اين مسأله نهفته است ، لذا تخمين هاي خود را با تخمينهاي ساير همکارانش مقايسه کرد و همان يک ثانيه تفاوت را ديد . وي همچنين متوجه شد که تخمينهاي افراد در زمانهاي مختلف تغيير مي کند . او به دنبال اين بررسي ، معادله اي تحت عنوان معادله شخصي را ارائه مي دهد . منظور از معادله شخصي اين است که ادراک هر فرد در اثر حالات رواني و نگرشهاي او تغيير شکل مي يابد .
بنابراين ، از اين تاريخ به بعد ، مطالعه علمي تفاوتهاي فردي شروع مي شود .
اما عده اي معتقدند که مطالعه علمي تفاوتهاي فردي ، توسط نظريه تکاملي ” داروين ” شروع شده است . داروين در کتاب خود با صراحت به تفاوتهاي فردي اشاره مي کند و مي گويد : ” افراد يک نوع جاندار ، خصوصيات فردي متفاوتي دارند و خصوصيات فردي مساعد موجب بقا مي شود ” . داروين ، باقي ماندن افراد داراي خصوصيات مساعد را انتخاب طبيعي مي نامد .
برخي معتقدند که آغازگر مطالعات علمي تفاوتهاي فردي ، ” ژان ژاک رو سوي ” فرانسوي است و به همين دليل او را پدر تعليم و تربيت نوين ناميده اند .
روسو ، نظرياتي در مورد آموزش و پرورش ارائه داد و در اثر افکار تازه او ، نظام آموزش و پرورش از معلم محوري به شاگرد محوري تبديل شد . علاوه بر اين ، افراد ديگري نيز موجب گسترش علم تفاوتهاي فردي شدند . يکي از اين افراد ” فرانسيس گالتون ” بود که امروزه وي را پدر روانشناسي تفاوتهاي فردي مي دانند .
گالتون با مطالعه افراد نابغه ، معتقد بود که نبوغ در بين انسانها ارثي است . مردان نامي اغلب اجدادی نامي داشته اند ؛ البته او دو عامل وراثت و محيط را در بوجود آمدن تفاوتهاي فردي موثر مي داند .
” مک لين کتل ” نيز با ابداع اولين آزمونها ، سطح و زمان واکنش را اندازه گرفت و بر اساس ده آزمون خود به اندازه گيري تفاوتهاي فردي پرداخت .
” آلفرد بينه ” ، اولين آزمون هوش را تهيه کرد و از آن زمان به بعد بود که ديگران توانستند تفاوتهاي فردي را به طور علمي و دقيق مورد بررسي قرار دهند .

علل تفاوتهاي فردي (1)
عوامل بسياري در ايجاد تفاوتهاي فردي دخالت دارند که از آن جمله می توان به وراثت و محيط اشاره کرد . برای مثال ، در مقابل کودکي که تازه به دنيا آمده است ، اطرافيان دو واکنش کاملأ متفاوت نشان مي دهند ؛ بعضي تلاش مي کنند ويژگيهايي را در وجود او بيابند که اجداد او را به خاطر مي آورد و بعضي ديگر مي کوشند تا ويژگيهايي بي همتا و منحصربه فرد در او پيدا کنند و ببِشتر تأکيد بر تفاوتها دارند ، ولی از آنجا که تشابه ها بيشتر از تفاوت ها ما را تحت تأثير قرار مي دهند ، تأکيد ما بيشتر بر شباهتها ، به خصوص شباهت هاي جسماني بين والدين و کودک می باشد .
جاي ترديد نيست که با مشاهده شباهتهاي جسماني ، حکم مي کنيم که اين فرد چه ويژگيهايي خواهد داشت و رفتار ما با او بايد چگونه باشد ، يعني هنگامي که مي گوييم : فلانی اين صفت را از پدرش به ارث برده ، منظورمان اين است که
١- نمي توان صفت مورد نظر را تغيير داد .
٢- مادر کودک در ايجاد آن صفت سهمي نداشته است ،
٣- اين کودک متفاوت از ساير کودکان است و بنابراين ، رفتار ما نيز بايد با او متفاوت از ديگران باشد .
متأسفانه از ديدگاه مردم ، وراثت عامل اصلي ايجاد تفاوتهاي فردي است ، اما روانشناسان با اين نظر مخالف بوده و معتقدند که تعامل وراثت و محيط نقش اصلي را در ايجاد تفاوتهاي فردي به عهده دارند .
برای مثال ، نطفه بدون محيط نمي تواند به رشد ادامه دهد و محيط نيز بدون وراثت نمي تواند انساني را پرورش دهد . پس در ايجاد تفاوتهاي فردي ، هر يک از عوامل وراثت و محيط نقش بنيادي دارند و بايد به کشف تعاملي و متقابل آنها وقوف کامل داشت .
در اين راستا ، روانشناسان خانواده هايي را مطالعه کرده اند که استعداد خاصي مثل هوش يا نبوغ در آنها به صورت ارثي از نسلي به نسل ديگر انتقال پيدا کرده و در مقابل ، افراد باهوشي را يافته اند که در اجداد آنها هيچ فرد نابغه اي نبوده است . اين حقيقت بيانگر آن است که توارث و محيط در ايجاد تفاوتهاي فردي نقش بسزايي دارند .
روانشناسان تاًثير وراثت را از طريق مطالعه همبستگي بين هوش افراد مختلف بررسي مي کنند . از يک طرف ، شباهتهاي زيادي بين هوش والدين و فرزندان آنها وجود دارد و دوقلوهاي يکسان نيز از نظر ضريب هوشي همبستگي بسيار بالايي با يکديگر دارند و از طرف ديگر ، تفاوتهاي چشمگيري بين فرزندان خانواده ها يا بين والدين و فرزند خوانده ها به دست آورده اند و تفاوت هوشي بين دوقلوهاي غير يکسان بيشتر از دوقلوهاي يکسان است . در واقع اين امر نشاندهنده دخالت وراثت است ، اما چون همبستگي ها کامل نيست ، محيط تأثير بيشتري بر آنها دارد .
در مورد اثر وراثت بر تعدادي از صفات شخصي و برخي از انواع اختلالات رواني نيز تحقيقات بسياري انجام گرفته است . اين تحقيقات تفاوتهاي کمتري را از نظر پريشاني شخصيت بين دوقلوهاي يکسان نشان داده است به اين معنا که ، وراثت در انتقال بيماريها نقش موثري دارد.

علل تفاوتهاي فردي (2)
در اين بخش ، در زمينه علل پيدايش تفاوتهاي فردي به مباحث وراثت و محيط و اثرات آنها در شکل گيري صفات مختلف مي پردازيم .
روانشناسان در مطالعه تأثير محيط در ايجاد تفاوتهاي فردي ، از روشهاي مشابهي همچون پژوهشها و آزمونهاي مختلف استفاده مي کنند .
عده اي عامل محيط را در ايجاد تفاوتهاي فردي موثر مي دانند . برای مثال مورچه ها بر اساس بوي بدن خود ، افراد گروه را شناسايي کرده و رفتار مناسبي به آنها نشان مي دهند .
از آنجا که به دليل مسائل اخلاقي نمی توان انسان را دچار محروميتهاي خاصي کرده ، اکثر مطالعات بر روي حيوانات انجام مي گيرد و بعداً به انسان تعميم مي يابد .
البته در مورد انسان نيز گاهي اوقات از کودکاني که بنا به دلايل متفاوت از زندگي خانوادگي محروم شده اند ، استفاده مي کنند و بدين ترتيب ، عامل محيط و نقش آن در شکل گيري صفات مختلف را مورد بررسي قرار مي دهند .
اهميت محيط و تجارب اوليه دوران کودکي به اندازه اي است که حتي يکي از روانشناسان ، به مسأله نقش پذيري در مورد برخي از حيوانات اشاره مي کند .
منظور از نقش پذيري ، وابستگي اجتماعي دائمي حيوان به والدين خود يا اشياء محيطي است که معمولاً يادگيريهاي اوليه را به وجود مي آورد و موجب رفتار مناسب بزرگسالي است.
نقش پذيري داراي يک دوره حساس است که معمولاً بين 12 تا 24 ساعت اوليه زندگي مي باشد و چنانچه در اين مدت به طور صحيح انجام گيرد ، تداوم مي يابد و در غير اين صورت ، ممکن است به جاي والدين ، افراد ديگري جايگزين آنها شوند . براي مثال ، اردکها در 24 ساعت اول زندگي که سر از تخم بيرون مي آورند ، هر شيء متحرکي را به عنوان والدين خود مي دانند و دنبال مي کنند و به او وابسته مي شوند .
” لورنس ” ، اولين کسي بود که پديده نقش پذيري را در مورد اردکها مطالعه کرد . وي در تحقيقات خود به اين نتيجه رسيد که يادگيريهاي اوليه زندگي ، تأثير بسياري در شکل گيري صفات مختلف فرد دارد .
به منظور مطالعه اثر يادگيري در شکل گيري صفات شخصيتي ، آزمايشهاي مختلفي صورت گرفته است . برای مثال ، ميمونهايي که در تاريک بزرگ شده اند ، سگهايي که در انزوا بزرگ شده اند يا کودکاني که در جنگل رها شده اند.، جزء اين دسته می باشند .
پس از بررسي ها مشخص شد که رشد حرکتي ميمونهايي که در تاريکي بزرگ شده بودند نسبت به ميمونهاي طبيعي دچار تأخير است ، يعني از لحاظ راه رفتن ، دير راه مي روند و در واکنش به محرکهاي درد آور ، پاسخهاي نامناسبي نشان مي دهند .
اين پژوهشها در مورد انسانها نيز نشان داده است چنانچه انساني حداکثر تا سن شش سالگي زبان را ياد نگيرد ، احتمال زبان آموزي براي وي پس از اين سنين بسيار محدود مي باشد . برای مثال ، کودک دو ساله اي که او را در جنگلهاي ” آويرون ” پيدا کردند ، رفتارهايي مشابه گرگها داشت ، با دست غذا مي خورد ، روي دست و پا راه مي رفت ، زوزه مي کشيد و علي رغم آموزشهای مستمر به اين کودک ، موفقيت چنداني به دست نيامد . در واقع اين امر بيانگر آن است که محيط اوليه ، تأثير بسيار زيادي بر رفتارها و توانمنديهاي فرد دارد .
در همين راستا ، دختر بچه اي که از قبايل ” گاياگيل ” پرو به اروپا آورده شد و در آن محيط به دليل سن پائين خود ، فرهنگ اروپايي را ياد گرفت ، موفق به ادامه تحصيلات شد ، سه زبان ياد گرفت و … بنابراين ، تأثير محيط بر فرد بسيار مهم بوده و مي تواند اثرات مثبت و منفي بسياري به جاي بگذارد و يکي از عوامل مهم در شکل گيري تفاوتهاي فردي است .

 روانشناسي استعداد و تفاوت هاي فردي

شخصيت و تفاوتهاي فردي

رشد و تفاوت های فردی

محروميت هاي فرهنگي و تفاوتهاي فردي

ناسازگاريها و تفاوتهاي فردي

نقش مربيان در تشخيص تفاوتهاي فردي

نگاه اجمالی

«شخصیت» یک «مفهوم انتزاعی» است، یعنی آن چیزی مثل انرژی در فیزیک است که قابل مشاهده نیست، بلکه آن از طریق ترکیب رفتار (Behavior) ، افکار (Thoughts) ، انگیزش (Motivation) ، هیجان (Emotion) و … استنباط می‌شود. شخصیت باعث تفاوت (Difference) کل افراد (انسانها) از همدیگر می‌شود. اما این تفاوتها فقط در بعضی «ویژگیها و خصوصیات» است. به عبارت دیگر افراد در خیلی از ویژگیهای شخصیتی به همدیگر شباهت دارند بنابراین شخصیت را می‌توان از این جهت که «چگونه مردم با هم متفاوت هستند؟» و از جهت این که «در چه چیزی به همدیگر شباهت دارند؟» مورد مطالعه قرار داد.

از طرف دیگر «شخصیت» یک موضوع پیچیده است ولی از زمانهای قدیم برای شناخت آن کوششهای فراوانی شده است که برخی از آنها «غیرعملی» ، بعضی دیگر «خرافاتی» و تعداد کمی «علمی و معتبر» هستند. این تنوع در دیدگاهها به تفاوت در«تعریف و نگرش از انسان و ماهیت او» مربوط می‌شود. هر جامعه برای آنکه بتواند در قالب فرهنگ معینی زندگی کرده ، ارتباط متقابل و موفقیت آمیزی داشته باشد، گونه‌های شخصیتی خاصی را که با فرهنگش هماهنگی داشته باشد، پرورش می‌دهد. در حالی که برخی تجربه‌ها بین همه فرهنگها مشترک است، بعید نیست که تجربیات خاص یک فرهنگ در دسترس فرهنگ دیگر نباشد.

شخصیت از دیدگاه مردم

واژه «شخصیت» در زبان روزمره مردم معانی گوناگونی دارد. یکی از معانی آن مربوط به هر نوع «صفت اخلاقی یا برجسته» است که سبب تمایز و برتری فردی نسبت به افراد دیگر می‌شود مثلا وقتی گفته نمی‌شود «او با شخصیت است» یعنی «او» فردی با ویژگیهایی است که می‌تواند افراد دیگر را با «کارآیی و جاذبه اجتماعی خود» تحت تأثیر قرار دهد. در درسهایی که با عنوان «پرورش شخصیت» تبلیغ و دایر می‌شود، سعی بر این است که به افراد مهارتهای اجتماعی بخصوصی یاد داده ، وضع ظاهر و شیوه سخن گفتن را بهبود بخشند با آنها واکنش مطبوعی در دیگران ایجاد کنند همچنین در برابر این کلمه ، کلمه «بی‌شخصیت» قرار دارد که به معنی داشتن «ویژگیهای منفی» است که البته به هم دیگران را تحت تأثیر قرار می‌دهد، اما در جهت منفی.

در اجتماع گاهی به جای این کلمات از مترادف آنها «شخصیت خوب یا بد» صحبت می‌شود که هر یک ویژگیهایی را می‌رسانند و گاهی از کلمه شخصیت به منظور توصیف بارزترین ویژگی افراد استفاده می‌شود مثلا وقتی گفته می‌شود«او پرخاشگر است» یعنی ویژگی و خصوصیت غالب «او» پرخاشگری است. در کنار این موضوعات گاهی کلمه شخصیت جهت «احترام» به چهره‌های مشهور و صاحب صلاحیت «علمی ، اخلاقی یا سیاسی» بکار می‌رود نظیر «شخصیت سیاسی ، شخصیت مذهبی و شخصیت هنری و …».

شخصیت از دیدگاه روانشناسی

دیدگاه روانشناسی در مورد «شخصیت» چیزی متفاوت از دیدگاههای «مردم و جامعه» است در روانشناسی افراد به گروههای «با شخصیت و بی‌شخصیت» یا«شخصیت خوب و شخصیت بد» تقسیم نمی‌شوند؛ بلکه از نظر این علم همه افراد دارای «شخصیت» هستند که باید به صورت «علمی» مورد مطالعه قرار گیرد این دیدگاه به«شخصیت و انسان» باعث پیدایش نظریه‌های متعددی از جمله : «نظریه روانکاوی کلاسیک (Classical Psychoanaly Theory) ، نظریه روانکاوی نوین (Neopsychoanalytic Theory) ، نظریه انسان گرایی (Humanistis Theory) ، نظریه شناختی (Cognitive Theory) ، نظریه یادگیری اجتماعی (Social-learning Theory) و … » در حوزه مطالعه این گرایش از علم روانشناسی شده است.

شخصیت از دیدگاه روانشناسان افغانستان

.

.در این قسمت به زودی نظریات روانشناسان افغان

 درج می گردد.

.

ماهیت شخصیت و انسان

یکی از جنبه‌های با اهمیت در «روانشناسی شخصیت» که در «نظریه‌های شخصیت» منعکس شده است برداشت یا تصوری است که از ماهیت «انسان و شخصیت او» ارائه شده است (یا می‌شود). این سوالها با ویژگی اصلی انسان ارتباط می‌کنند و همه مردم (شاعر ، هنرمند ، فیلسوف ، تاجر ، فروشنده و …) همواره به روش به این سوالها پاسخ می‌دهند؛ بطوری که می‌توانیم بازتاب همه جانبه آنها را در «کتابها ، تابلوهای نقاشی ، و در رفتار و گفتارشان» ببینیم و روانشناسی شخصیت و نظریه پردازان این حوزه نیز از آن مستثنی نیستند. این موضوعات را می‌توان در جدول زیر خلاصه کرد.

نقش وراثت زیستی در رشد شخصیت

وراثت به منزله مواد خام شخصیت است. این مواد به اشکال مختلف شکل می‌پذیرند. بعضی از همانندیهای موجود در شخصیت و فرهنگ انسان ناشی از وراثت است، مثلا هر گروه انسانی ، مجموعه نیازها و قابلیتهای زیستی مشترک و یکسانی به ارث می‌برد. این نیازها ، شامل اکسیژن ، غذا ، آب ، استراحت ، فعالیت ، خواب ، پرهیز از شرایط هولناک و اجتناب از درد و نظایر آن است.

اهمیت محیط طبیعی در رشد شخصیت

محیط طبیعی نیز بر شخصیت تأثیر می‌گذارد، زیرا افراد تا حد وسیعی سطح کارآیی خود را که برای حفظ حیاتش ضروری است، از محیط می‌گیرد واقعیت امر این است که در هر محیط طبیعی ، انواع مختلف شخصیت و فرهنگ ، و در محیطهای طبیعی کاملاً متفاوت ، فرهنگهای مشابهی ملاحظه می‌شوند.

رابطه فرهنگ و شخصیت

بعضی از تجربه‌های فرهنگی بین همه افراد انسانی مشترک است. از تجربه‌های اجتماعی مشترک بین اعضای یک جامعه معین ، یک صورت بندی ویژه شخصیتی پدید می‌آید که شاخص و معرف شخصیت بیشتر اعضای آن جامعه است و اصطلاحا شخصیت نمایی (Modal Personality) یا شخصیت اساسی (Basic Personality) یا رفتار اجتماعی (خوی اجتماعی) (Social Character) خوانده می‌شود. این مفاهیم به ویژگیهای فرهنگی مشترکی که همه اعضای یک جامعه در آنها سهیم‌اند، اشاره می‌کنند.

نقش تجربه گروهی در رشد شخصیت افراد

کودک نوزاد به صورت یک ارگانیسم به دنیا می‌آید. با اخذ و کسب مجموعه‌ای از نگرشها و ارزشها ، تمایلات و بیزاریها ، هدفها و مقاصد ، و یک مفهوم عمیق و ناپایدار از اینکه چه نوع شخصی است، به تدریج یک موجود انسانی مبدل می‌شود. همه این ویژگیها را از طریق فراگرد اجتماعی شدن بدست می‌آورد. این فراگرد ، یادگیری او را از حالت حیوانی به شخصیت انسانی تغییر می‌دهد. به عبارت دقیق‌تر ، هر فرد از طریق فراگرد اجتماعی شدن ، هنجارهای گروههای خود را می‌آموزد تا اینکه یک خود مشخص که او را بی‌همتا می‌سازد، پدید می‌آید. شاید بتوان گفت که تشکل تصور خود ، مهمترین فراگرد در رشد شخصیت به شمار می‌رود.

اهمیت تجارب شخصی در رشد شخصیت

چرا کودکانی که در یک خانواده پرورش می‌یابند، حتی اگر تجربه‌های یکسانی هم داشته باشند، با یکدیگر متفاوت‌اند؟ نکته مهم این است که آنان تجربه‌های یکسانی نداشته ، بلکه در معرض تجربه‌های اجتماعی از برخی جهات مشابه و از برخی جهات نامشابه قرار گرفته‌اند. تجربه هرکس بی‌همتاست. بدین معنا که هیچ کس دیگر بطور کامل ، نظیر آن تجربه را ندارد. یادداشت دقیق تجربه‌های روزانه کودکان یک خانواده می‌تواند گوناگونی تجربه‌های آنان را به خوبی آشکار سازد. هر کودک اولاً ، وراثت زیستی بی‌همتایی دارد که کسی دیگر عینا نظیر آن را ندارد، ثانیاً ، از مجموعه بی‌همتای تجربه‌های زندگی برخوردار است که باز ، کسی دیگر ، عینا از آن برخوردار نیست.

در این قسمت نظریه های مختلف در مورد شخصیت ذکر گردیده است.

کودکی که آماده تولد بود نزد خدا رفت و از او پرسید می گویند که فردا مرا به زمین می فرستی اما

من به این کوچکی و ناتوانی چگونه می توانم برای زندگی آنجا بروم؟خداوند پاسخ داد از میان

فرشتگان بیشمارم یکی را برای تو در نظر گرفته اما و در انتظار توست و حامی و مراقب تو خواهد

 بود.کودک همچنان مردد بود و ادامه داد : اما من اینجا در بهشت جز خندیدن و آواز و شادی کاری

ندارم.خداوند لبخند زد:فرشته تو برایت آواز خواهد خواند و هر روز به تو لبخند خواهد زد تو عشق او

را احساس خواهی کرد و شاد خواهی بود.

کودک ادامه داد:من چطور می توانم بفهمم که مردم چه می گویند در حالی که زبان آنها را

 نمی دانم؟ خداوند او را نوازش کرد و گفت: فرشته تو زیباترین وشیرین ترین واژه هایی راکه ممکن 

است بشنوی در گوش تو زمزمه خواهد کرد و با دقت و صبوری به تو یاد خواهد داد که چگونه صحبت

 کنی. کودک با ناراحتی گفت: اما اگر بخواهم با تو صحبت کنم چه کنم؟

و خداوند برای این سوال هم پاسخی داشت: فرشته ات دستهای تو را در کنار هم قرار خواهد داد و

به تو می آموزد که چگونه دعا کنی .

کودک سرش را برگرداند و پرسید: شنیده ام در زمین انسانهای بد هم زندگی می کنند؛ چه کسی

از من محافظت خواهد کرد.

خدا گفت فرشته ات از تو محافظت خواهد کرد، حتی اگر به قیمت جانش هم تمام شود.

کودک ادامه داد: اما من همیشه به این دلیل که نمی توانم تو را ببینم غمگین خواهم بود.

خداوند لبخند زد و گفت: فرشته ات همیشه درباره من با تو صحبت خواهد کرد، اگر چه من همشه

در کنار تو هستم.

در آن هنگام، بهشت آرام بود اما صداهایی از زمین به گوش می رسید. کودک می دانست که

بزودی باید سفر خود را آغاز کند. پس سوال آخر را به آرامی از خداوند پرسید: خدایا، اگر باید هم اکنون

 به دنیا بروم لااقل نام فرشته ام را به من بگو. خداوند او را نوازش کرد و پاسخ داد: نام فرشته ات

 اهمیئت ندارد ولی می توانی او را مادر صدا کنی ...

ويلهلم وونت نخستن سالهاي عمرش را در شهرهاي كوچك نزديك مانهايم. آلمان گذارند. كودكي او را تنهايي و تخيلات نويسندة مشهور شدن رقم مي زد در مدرسه نمره ضعيف مي گرفت و به عنوان تنها فرزند در خانواده زندگي مي كرد؛ برادر بزرگترين دور از خانواده و در يك مدرسه شبانه روزي بود . پدر وونت يك روحاني بود، و هر چند پدر و مادرش هر دو اجتماعي به نظر مي رسيدند، خاطره هاي نخستين وونت از پدرش نا خوشايند بود . به ياد مي آورد روزي را كه پدرش از مدرسه او ديدن كرد و به سبب بي توجهي وونت نسبت به معلم به صورت او سيلي زده بود.

در آغز كلاس دوم تربيت وونت را دستيار پدرش به عهده گرفت. او نايب كشيش جواني بود كه وونت بيش از پدر و مادرش نسبت به او وابستگي عاطفي احساس مي كرد. زماني كه اين نايب كشيش به شهر همجوار انتقال يافت ، وونت چنان آشفته حال شد كه ناگزير به او هم اجازه دادند تا سن 13 سالگي با نايب كشيش زندگي كند.

در خانواده وونت يك سنت قوي دانش پژوهي وجود داشت؛ در واقع اجداد او در همه زمينه هاي دانش شهرت داشتند. با وجود اين به نظر مي رسيد كه وونت جوان اين خط با نفوذ را ادامه نخواهد داد. او به جاي مطالعه بيشتر وقت خود را به رؤيا مي گذراند. و در اولين سال خود در ژيمنازيوم مردود شد. او با همكلاسي هايش به خوبي كنار نمي آمد و معلمانش او را مسخر مي كردند.

وونت به تدريج ياد گرفت به خيالپر دازي هاي خود مسلط شود و حتي محبوبيت نسبي پيدا كرد. اگر چه همواره از مدرسه بيزار بود، علايق و تواناييهاي عقلاني خود را پرورش مي داد. زماني كه در 19 سالگي فارغ التحصيل شد، براي ورود به دانشگاه آماده بود.

وونت تصميم گرفت پزشك بشود تا بتواند             ضمن دنبال كردن هدف خود كه فعاليت علمي بود مخارج زندگي خود را نيز تأمين كند. تحصيل پزشكي او را به دانشگاه توبينگن و سپس به دانشگاه هايدلبرگ كشاند كه در اين دانشگاهها به تحصيل كالبدشناسي، فيزيولوژي، فيزيك، پزشكي، وشيمي پرداخت. او پي برد كه كار پزشكي را دوست ندارد، لذا رشته اصلي خود را به فيزيولوژي نغيير داد.

 وونت، پس از آنكه يك نيمسال تحصيلي در دانشگاه برلين زير نظر فيزيولوژيست بزرگ يوهانس مولر تحصيل كرد، براي دريافت درجه دكتري ، در سال 1885 به هايدلبرگ بازگشت از سال 1857 تا سال 1864 به عنوان مدرس فيزيولوژي در هايدلبرگ اشتغال داشت و به دستياري آزمايشگاهي هر ماني فون هلمهولنتز منصوب شد. اما كار تمرين با دانشجو.يان كار شناسي را در مباني آزمايشگاهي ملال انگيز يافت و از اين كار استعفا داد. در سال 1864 به دانشياري ارتقاء يافت و براي 10 سال ديگر در دانشگاه هايدلبرگ باقي ماند.

در جريان پژوهش هاي مربوط به فيزيولوژي، مفهومي از روانشناسي به عنوان يك علم آزمايشي مستقل در ذهن وونت شكل گرفت. او انديشه هاي خود را در كتابي با عنوان خدمتهايي به نظرية ادراك حسي كه به صورت بخش بخش بين سالهاي1858 و 1862 منتشر شد، ارائه كرد او آزمايشهاي اصيل خود را در آزمايشگاه ناقصي كه در خانه ساخته بود انجام مي داد، ديدگاههاي خود را در مورد روشهاي مناسب براي روانشناسي جديد ارائه مي داد. وونت براي اولين بار در اين كتاب اصطلاح روانشناسي آزمايشي را نيز به كاربرد. كتاب وونت همراه با كتاب عناصر پسيكو فيزيك(فيزيك رواني) فخنر (1860) اغلب شاخص تولد واقعي علم جديد به شمار مي رود.

سال بعد وونت سخنراني هاي مربوط يه ذهن انسانها و حيوانها را منتشر كرد. از نشانه هاي اهميت اين كتاب اين بود كه تقريباً 30 سال بعد مورد تجديد نظر قرار گفت و به انگليسي ترجمه شد و تامدتها پس از مرگ وونت در 1920 بارها تجديد چاپ گرديد. در اين كتاب وونت مسايل زيادي مانند زمان واكنش و پسيكو فيزيك را مورد بحث قرار داد كه سالها توجه روانشناسان آزمايشي را به خود مشغول ساخت.

با شروع سال 1867 وونت در هايدلبرگ درسي را در زمينه روانشناسي فيزيولوژيكي ارائه كرد كه نخستين بار بود چنين درسي به طور رسمي در جايي در اين جهان ارائه مي شد. حاصل سخنراني هاي او كتاب بسيار مهم اصول روانشناسي فيزيولوژيكي بود كه در دو بخش در سالهاي 1873 و 1874 منتشر شد. وونت كتاب را در طي 37 سال در شش ويرايش تجديد نظر كرد كه آخرين آن در 1911 منتشر شد. شاهكار او يعني اصول بدون شك روانشناسي را به  عنوان يك علم مستقل آزمايشگاهي با مسايل و روشهاي آزمايشي خاص خود به نحو استوار پي ريزي كرد.

ويرايشهاي متوالي اصول روانشناسي فيزيولوژيكي سالهاي متمادي به عنوان منبع اطلاعات و پيشينة پيشرفت روانشناسي جديد به روانشناسان آزمايشي خدمت كرد. در پيشگفتار اين كتاب وونت هدف خود را اين گونه بيان كرد:«مشخص ساختن حوزة جديدي از علم» اصطلاح روانشناسي فيزيولوژيكي در عنوان كتاب ممكن است گمراه كننده باشد. در آن زمان ، واژه فيزيولوژيكي درآلمان به عنوان مترادف واژه آزمايشي به كار مي رفت. آن گونه كه امروز مي دانيم، وونت روانشناسي آزمايشي تدريس مي كرد و در باره آن مطلب مي نوشت، نه روانشناسي فيزيولوژيكي

سالهاي لايپزيك

وونت طولاني ترين و مهمترين مرحلة زندگي حرفه اي خود را در سال 1857 شروع كرد . او در آن زمان استاد فلسفه دانشگاه لايپزيك شد و مدت 45 سال به گونه اي اعجاب انگيز در آنجا كار كرد.اندكي پس از وردود به لايپزيك آزمايشگاهي را داير كرد، و در سال 1881 انتشار مجلة مطالعات فلسفي را ه نشريه رسمي آزمايشگاه و علم جديد بود آغاز نمود. او قصد داشت مجله را مطالعات روانشناختي بنامد اما نظرش را تغيير داد، ظاهراً به اين دليل كه چنين مجله اي وجود داشت (اگر چه آن مجله با مسائل مربوط به علم غيب و روح گرايي سرو كار داشت.) به هر حال وونت درسال 1906 عنوان مجله اش را به مطالعات روانشناختي تغيير داد. روانشناسي با بر خورداري از كتاب راهنما آزمايشگاه، و مجله پژوهشي، راه خود را به خوبي باز كرده بود.

شهرت در حال گسترش وونت و آزمايشگاهش عده زيادي از دانشجويان را براي كار با او به سوي لايپزيك جذب كرد. بسياري از آنان بعدها خادمان روانشناسي شدند، از جمله چند تن آمريكايي كه بيشتر به ايالات متحد برگشتند تا آزمايشگاههاي مخصوص خود را تأسيس نمايند.آزمايشگاه لايپزيك از طريق اين دانشجويان، به صورت الگويي براي بسياري از آزمايشگاههاي جديد، نفوذ گسترده اي را در گسترش روانشناسي جديد اعمال كرد.

علاوه بر آزمايشگاههايي كه در ايالات متحده شروع به كار كردند، دانشجوياني كه از ايتاليا، روسيه و ژاين به لايپزيك سفر كرده بودند تا پيش وونت تحصيل كنند نيز آزمايشگاههايي را در اين كشور هاي داير كردند كتابهاي وونت بيش از ساير زبانها به روسي ترجمه شدند، و ستايشگران روسي وونت روانشناسان مسكو را بر آن داشتند تا كپي آزمايشگاه وونت را در سال 1912 بنا كنند. در سال 1920 سالي كه وونت فوت كرد، نمونه ديگر از آن آزمايشگاه را دانشجويان ژراپني در دانشگاه توكيو ساختند، اما اين بنا در شورش دانشجويي سالهاي دهه 1960 در آتش سوخت (بلومنتال،1985) دانسجوياني كه راهي لايپزيك شدند، دست كم در شروع كار، از  نظر ديدگاه و هدف متحد بودند و اولين مكتب فكري رسمي را در روانشناسي بنا نهادند.

سخنراني هاي وونت در لايپزيك محبوبيت داشت در يك زمان بيش از 600 دانشجو در يك كلاس حاضر مي شدند. دانشجوي او اي.بي . تيچز در نامه اي كه در سال 1980 درست پس از حضور در سخنراني هاي وونت براي اولين بار نوشت، شيو، كلاس درس او را توصيف كرده است.

(ملازمان) در را گشودند. و وونت وارد شد. از سر تا پا مشكي، چهره اي نحيف با شانه هاي باريك ، كمي خميدگي در بالاتنه ؛ قد بلند مي نمود؛ هر چند كه شك دارم در حقيقت بيش از 1/76 سانتي متر(5 پاو 19 پنچ) باشد.

تلق تلق كنان از راهرو كناري گذشت و از پله هاي سكوي خطابه بالا رفت؛ تلق ، تلق ، گويي كف كفشهايش از چوب ساخته شده بودند. اين تلق بلق كردن هاي او براي من چيزي قطعاً نا شكوهمند بود، اما به نظر مي رسيد هيچ كس به آن توجه نداشت.

 به سكوي خطا به رسيد، و من توانستم او را خوب ببينم موها جوگندمي و انبوه، بجز در وسط سركه با رشته تارهاي بلندي كه از كنار گرفته شده بودند با دقت پوشانده شده بود.......

بر روي سكوي خطابه يك ميز بلند، فكر مي كنم براي نمايش عملي مطالب و روي ميز يك جاكتابي قابل تنظيم قرار داشت. وونت چند حركتي انجام داد انگشت سبابه را بر روي پيشاني گذاش، گچها را مرتب كرد. سپس در حالي كه هر دو آرنجش و روي جاكتابي بود روبه حاضران نمود . نگرش كنجاوانه اي، كه بر قامت بلند او تأييد داشت. سخنرانيش را با صداي ضعيف ، تقريباً پوزش خواهانه و ريز شروع كرد؛ اما پس از يك يا دو جمله، كه در طي آن اتاق ساكت شد، صداي سخنراني كامل او شنيده شد، و تا پايان ساعت ادامه يافت. صداي يم رسا و آرامي است ، تا جدودي بدون آهنگ كه گهگاه كمي ريز مي شود؛ اما به خوبي انتقال  و در آن نوعي ترغيب خاص نوعي حرارت وجود دارد كه علاقه شخص را جلب و از احساس يكنواختي جلوگيري مي كنند....

سخنراني بدون مراجعه به ياد داشت ها ارائه شد: تا آنجا كه من مي توانم بگويم، وونت هرگز يك بار هم به جاكتابي نگاه نكرد، هر چند كه دستة كوچكي از كاغذ ها را بين آرنجهاي خود داشت....

بازو هاي وونت بر روي جاكتابي قرار نداشت: آرنجها ثابت بودند، اما بازور ها و دستها مدام بالا مي آمدند، اشاره و حركت مي كردند.... اين حركتها اختياري بودند و به گونه اي سحر آميز روشني بخش مطالب جلوه مي نمودند.....

 با ضربه هاي ساعت ديواري سر وقت سخنرانيش را متوقف ساخت و به همان نحو كه تلق تلق كنان، وارد شده بود خارج شد. بجز اين تلق تلق كردن پوچ ، در مورد كل جريان چيزي جز ستايش نمي توانم ابراز كنم. (بالدوين 1980 ،صص 289-287)

 وونت در زندگي شخصي فردي آرام فروتن بود، روزهاي زندگي را طبق الگويي كه به دقت تنظيم شده بود مي گذراند..(ياد داشت هاي روزانة همسر او، سوفي كه در سالهاي 1970 پيدا شدند مطالب بسيار تازه اي ار در باره زندگي  شخصي وونت آشكار ساختند و اين نمونه ديگري از داده هاي تاريخي است كه به تازگي كشف شده است). وونت صبحها بر روي يك كتاب يا مقاله كار مي كرد، گزارشهاي تحقيقي دانشجويان را مي خواند، و به ويراستاري مجله اش مي پرداخت بعداز ظهر هاي در جلسه هاي امتحان حاضر مي شد و يا از آزمايشگاه ديدن مي كرد. دانشجويي به ياد مي آورد كه ديدار هاي وونت از آزمايشگاه يه 5 يا 10 دقيقه محدود مي شد. به ظاهر بر خلاف اعتقاد زيادي كه به پژوهش آزمايشگاهي داشت، خود او فردي آزمايشگر نبود( كتل 1928 ،ص 545)

بعداز ظهر به قدم زدن مي پرداخت و در باره سخنراني عصر خود، كه به طور عادتي در ساعت 4 بعداز ظهر ايراد مي كرد، مي انديشيند. بسياري از شبهاي خود را به موسيقي، سياست، و حداقل در سالهاي  جواني به حقوق مربوط به دانشجويان و كارگران اختصاص مي داد. خانواده وونت از در آمد قابل توجهي بر خوردار بود، خدمتكاراني در استخدام و سر گرمي هاي مختلف داشت.

روانشناسي فرهنگي

پس از آنكه آزمايشگاه مجله تأسيس شد، و انبوهي از پژوهش ها به جريان افتاد، وونت نيروي خود را به فلسفه معطوف دشات. در خلال سالهاي 1880 مطالبي در باره اخلاقيات ، منطق، و فلسفه نظامدار نوشت. دومين ويرايش اصول روانشناسي فيزيولوژيكي را در سال 1880 و سومين ويرايش آن را در 1887 منتشر كرد، وبه تهيه مقاله هايي براي مجله خود ادامه داد.

رشته ديگر كه وونت استعداد چشمگير خود را بعد روي آن متمركز كرد ايجاد روانشناسي اجتماعي بود كه به اختصار در اولين كتابش آن را طرح ريزي كرده بود. هنگامي كه به اين طرح روي آورد، يك كارده جلدي با عنوان روانشناسي فرهنگي را تهيه كرد كه بين سالهاي 1900 و 1920 منتشر شدند.(اين عنوان را اغلب به طور غير دقيق «روانشناسي مردم» ترجمه كرده اند.)

روانشناسي فرهنگي به بررسي مراحل گوناگون تحول ذهني انسان آن گونه كه در زبان هنرها، افسانه ها، آداب و رسوم اجتماعي، حقوق، و اخلاقيات جلوه پيدا مي كنند، مي پرداخت پي آمدهاي اين اثر براي روانشناسي به مراتب بيش از محتواي واقعي آن اهميت داش؛ اين اثر علم جديد روانشناسي را به دو بخش آزمايشي و اجتماعي تقسيم مي كرد.

 وونت باور داشت كه كاركرد هاي ذهني ساده تر، مانند احساس بيروني و ادراك، را  مي توان و بايد با بررسي آزمايشگاهي مطالعه كرده اما استدلال مي كرد كه براي مطالعه فر آيند هاي ذهني عاليتر، مانند يادگيري و حافظ، آزمايش علمي غير ممكن است زيرا آنها به عادتهاي زباني و ساير جنبه هاي تربيت فرهنگي وابسته اند از نظر وونت فرآيندهاي عاليتر تفكر را ميتوان فقط با رويكردهاي غير آزمايشي مطالعه كرد، همان گونه كه در جامعه شناسي، مردم شناسي، و روانشناسي اجتماعي، انجام مي شود. اعتقاد به اينكه نيرو هاي اجتماعي در تحول فرآيندهاي شناختي نقش عمده اي بازي مي كنند، اعتقاد مهمي است ، اما نتيجه گيري وونت داير براينكه اين موردها را نمي توان به نحو آزمايشي مطالعه كرد در زمان كوتاهي رد شد.

 وونت 10 سال در تدوين روانشناسي فرهنگي خود وقت صرف كرد، اما تأثير اندكي بر روانشناسي آمريكا دشات. يك زمينه يابي در مورد مقاله هايي كه در طو 90 سال در مجله آمريكايي روانشناسي انتشار يافتند نشان داد كه كمتر از 4% از تمام نقل قول هاي صورت گرفته از آثار وونت از روانشناسي فرهنگي بوده است. در مقابل 61% مراجعه ها به اثر ديگر او اصول روانشناسي فيزيولوژيكي اختصاص داشته است(بروژك -1980)

وونت تا هنگام مرگش در سال 1920 بي وقفه به كار ادامه داد. هماهنگ با سبك زندگي نظامدارش، اندكي پس از تكميل خاطره پردازي هاي روانشناختي خود در گذشت. تحليلي از صفحه در هر روز، مطلب نوشته است           ( بورينگ،1950؛ برينگمن و بالك ،1992) بنابراين خيالپردازي هاي كودكي او در نويسندة مشهور شدن به واقعيت پيوست.

به دلیل درخاست دوستان زندگی نامه ریگموند فروید را نیز برایتان درج کردیم.

نظریه روانشناسان در مورد رنگ ها:                           

روانشناسان میگویند که علاقه مندی به رنگ ویژگی های شخصی افراد را تا حد زیادی آشکار میکند.البته بعضی ها اعتقادی به این شخصیت شناسی ندارند و بعضی ها بسیار علاقه مند به دانستن آنند.

رنگ:

رنگها همواره پیرامون بشر را احاطه کرده و وی را تحت نفوز خود قرار داده. تا پیش از قرن 19 فقط تعدادی رنگ و مواد رنگی شناخته شده بودند به طوری که استفاده از پارچه های رنگی و مواد تزئینی فقط در انحصار ثروتمندان بود.

صدها هزار حلزون زندگی خود را از دست دادند تا امپراتور روم بتواند لباس بنفش خود را به تن کند

فقط در صد سال اخیر بود که وضع یاد شده سراپا دگرگون شد نخست از ترکیب آنیلین و بعد ها از طریق مشتقات قطران ذغال و اکسیدهای متالیک رنگ را به راحتی بدست آوردند.

امروزه هر چیزی را که بشر میسازد دارای رنگ است.هزاران رنگ از هر رنگ و نمایی که قابل تصور باشند به وجود آمده اند. این استفاده روز افزون رنگها همراه با رقابت فزاینده تولید کننده گانی که مشتاق افزایش فروش محصولات خود هستند، تحول زیادی را در روانشناسی رنگ پدید آورده.

رنگ های طبیعت در ما تاثیر گذارند و این آثار به گونه ای اجتناب ناپذیر در جسم و روح ما جایگزین شده.

اگر محصول یک فروشنده شکر باشد در نتیجه او میداند که باید شکر خود را در یک بسته آبی رنگ یا حداقل دارای یک زمینه آبی عرضه کندو به هیچ وجه از رنگ سبز استفاده نکند ولی به احتمال زیاد دلیل آن را نمیداند. دلیلش این است که احساس فیزیولوژی انسان در رابطه با رنگ آبی ، شیرینی است.

در هواپیمایی که رنگ های به کار رفته برای تزیین داخلی کابین به طرز صحیحی انتخاب شده باشند در این صورت اضطرابات ناشی از پرواز (حتی در ترسو ترین مسافر) تا حدودی کمتر شده و فشار عصبی کمتری را به آنها وارد میسازد و آنان را با حالت نسبتا آرامتری به مقصدشان میرساند.

زندگی تحت تاثیر دو عامل شب و روز استو دو رنگ آبی و زرد نشانگر این دو محیط هستند.

شب = آبی تیره  : رنگ استراحت، آرامش و عدم فعالیت است.

روز = زرد روشن  : رنگ امیدواری و فعالیت است.

از این رو عواملی به حساب می آیند که انسان را تحت کنترل خود دارند.

شب (آبی تیره) بشر را مجبور کرد که از کار دست کشیده و استراحت نماید.

روز (زرد روشن) به فعالیت میدان عمل داد.

از نظر انسان های اولیه فعالیت آیینی بود که به دو صورت ظاهر می شد  یا به شکار می رفت یا حمله می کرد یا اینکه شکار می شد و از خود در برابر حمله دفاع می کرد،یا به عبارتی دیگر فعالیت بشر یا در جهت پیروزی و بدست آوردن بود یا دفاع از خود.

عملیات مربوط به حمله و پیروزی با رنگ قرمز نشان داده می شود در حالی که رنگ سبز مظهر دفاع از خود است.

رنگ قرمز سیستم عصبی را تحریک می کند یعنی فشار خون را بالا می برد و تنفس و ضربان قلب را شدت میبخشد لذا رنگ قرمز از لحاظ تاثیری که به سیستم عصبی به خصوص شاخه سمپاتیک دارد یک عمل متحرک به شمار می آید.

از سوی دیگر رنگ آبی نتایج معکوس را به دست داده است یعنی فشار خون پایین آمده و از سرعت تنفس و ضربان قلب کاسته میشود.

رنگ آبی مایل به تیره تاثیری آرامبخش دارد و اصولا در شاخه پاراسمپاتیک عمل میکند.

چگونه رنگ را میبینیم و آن را میشناسیم؟

شاید برایتان پاسخهایی با قواعد مختلف بیان میشوند و حتی مواذدی نیز وجود دارد که این تردید به ما دست میدهد که این سوال خطاست و از نظر منطق بر پایه نادرستی استوار است، باز هم به نظر میرسد که نظریه تضاد حقیقت داشته باشد.

تئودور هرینگ  ( 1967 -1872 )

هرینگ فیزیولوژیست انگلیسی معتقد بود ارغوان بینایی (ماده ای در سلول های استوانه ای شبکیه چشم که به رودوپسین نیز مشهور است) تحت تاثیر رنگ های روشن بی رنگ میشود ولی وقتی در معرض رنگ های تیره قرار میگیرد دوباره به حالت سابق خود بر میگردد. بنابرین رنگ روشن یک اثر کتابولیک (شکننده) بر روی این ماده دارد در حالی که رنگ تیره از یک اثر انابولیک برخوردار است. لذا رنگ سفید ارغوان بینایی را میشکند و رنگ سیاه آن را به وضع عادیش برمیگرداند . مشابه این تاثیرات در رنگ های مختلف مثل قرمز و سبز- زرد و آبی مشاهده شده و منجر به یک تاثیر متضاد گردیده است.

تشخیص دادن رنگ ، هویت آن ، نامگذاری آن و هر نوع بازتاب زیبایی شناسی نسبت به آن از وظایف پیوسته مغز بوده و لذا همه این اعمال ثمره رشد و آگاهی هستند نه یک پاسخ غریزی.

انواع رنگ ها

رنگ های گرم:

قرمز، نارنجی ، زرد ، بنفش

این رنگ ها محرک سیستم عصبی بوده و احساسات را تشدید میکنند. بسیار قابل رویت بوده و موجب جلب توجه میشوند.

رنگ های سرد:

آبی ، سبز ، فیروزه ای ، بنفش

ملایم بوده و اثرات آرامبخش دارند مثلا آبی روشن میتواند نشانه دوستی و صلح و آسایش خاطر میباشد. رنگ سبز مارا به یاد یک موقعیت دوستانه می اندازد. رنگ های سرد برای پس زمینه مناسب اند.

رنگ های خنثی:

سیاه ، سفید ، خاکستری ، قهوه ای

رنگ هایی اند که از ترکیب دیگر رنگ ها به وجود می آیند.

سفید یک رنگ نیست بلکه عدم حضور رنگ به شمار می آید و نشانگر خلوص و پاکیست . از طرف دیگر مشکی رنگ قاطعیت ، الزام و رسمیت می باشد.

نکته:

1.) بنفش نقش دوگانه دارد. در کنار رنگ های گرم ، گرم بوده و در کنار رنگ های سرد ، سرد میباشد.

2.) سیاه و سفید رنگ های کمکی شناخته شده اند.

ترکیب رنگ ها

زرد + آبی = سبز

زرد + قرمز = نارنجی

آبی + قرمز = بنفش

سیاه + سفید = خاکستری

زرد + آبی + قرمز = خاکستری

سبز + آبی = فیروزه ای

رنگ و زندگي شخصي